BIR ZAMANLAR TOROSLARDA SAGALASSOS

“Düşünceleriniz ne ise,

hayatınız da odur. Hayatınızın gidişini değiştirmek istiyorsanız, düşüncelerinizi değiştiriniz.”

Marcus Aurelius (MS. 121 - 180; Roma İmparatoru-Stoacı Filozof)

Marcus Aurelius'un büstü bu topraklarda, Sagalassos' da bulundu, en güzel buluntulardan biriydi.

Suyun izinde  sonsuzluğun şehri.

Bin muhteşem güzel şehir.

Burdur'un Ağlasun ilçesinde yer alan muhteşem Sagalassos..

Bin muhteşem topraklar ve bu topraklara ev sahipliği yapan hazin bir aşk öyküsü..İsabella ve Antoin'in acılı öyküsü.. Doruklarda bir aşk hikayesi..

Kavuşamayan aşıkların yurdunda Hektor'un sahipsiz sevdası, Antoin'in "ölümümden sonra aşkımı anlatan bir çeşmenin akan  suları olsun" diyerek yapılmasını istediği  bin 800 yıldır akansuyuyla yaşamaya devam eden tarihin tanığı o muhteşem çeşme..

Hititler’in önemli  bir kolu olan Luviler ile tarihi başlatılan ve o zamanın güvenlik kaygısı, ve zengin maden yataklarına sahip olması nedeniyle 2271 metrelik Akdağ’ın zirvesinin gölgesinde, derin vadilere hakim bir konumda 1750 metre rakımda, Akdağ’ın güneye bakan dik bir yamacın taraçlandırılmasıyla kurulmuş bir mühendislik harikası ve Roma Dönemi mimarisinin en iyi örneklerini barındıran İmparatorların ve aşkların şehri Sagalasos’ta nice olaylar  yaşandı. Bu aşklardan biri de İsebella ve Antonin’in hikayesidir .

İki kavuşamayan aşığın  gömme töreni sırasında İsabella’nın  okunan ders notlarının devamında tamamı devrin bilgesi İmparator Marcus AURELİUS’a ait tüm insanlığa ibretlik  metinler vardı. Ben burada bir bölümünü paylaşacağım.

......

"Ağaçları, kuşları, karıncaları, örümcekleri, arıları görmüyor musun?

Onların her birinin evrenin akışı içinde kendine düşen görevi yerine getirdiğini, evrensel düzene küçük de olsa katkıda bulunduğunu görmüyor musun? Sense, kendi adına, bir insan olarak yapman gereken şeyi yapmayı red mi edeceksin? Kendi doğana uygun olanı yapmak için acele etmeyecek misin?

Yeni olan hiçbir şey yok: Her şey kendini yineliyor ve hemen geçip gidiyor.

Bir zamanlar ünlü olan ne çok insan çoktan unutuluşa yenik düştü. Onlara övgüler düzen daha nicesi çoktan göçüp gittiler."...

SAGALASSOS

Toros dağlarının eteklerinde yer alan ve bir dönemin en önemli şehirleri arasında bulunan Sagalassos, günümüze kadar ulaşan buluntuları ile birlikte ülkemizin görülmeye değer antik kentlerindendir. Tarihi M.Ö. 1000’li yıllara kadar uzanan ve bir dönemin en önemli ticaret kentleri arasında yer alan bu şehir, M.S. 7’inci yüzyılda terk edilerek sessizliğe gömüldü. 1990 sonrasında hızlanan kazı çalışmaları ile sessizlik dönemi sona eren Sagalassos Antik Kenti, şimdi de ziyaretçilerinin kendisini keşfetmesini bekliyor.

Sagalassos, küçük Asya'da belki de terk edildiği günden günümüze kadar en iyi korunagelmiş antik yerleşimlerden biridir. 

Sagalassos'da kimler yaşamış derseniz, burada M.Ö. 3000 sonlarında Batı ve Güney Anadolu'da yaşayan Luvi kabilelerinin bir kolu olan Pisidia halkından Sagalassoslular yaşamış.

Söylenceler antik kentlerin kenar süsleri gibidir. Hemen her antik kentin bir miti, bir söylemi vardır. Ağlasun ile ilgili bir başka söylence ise,  Büyük İskender'le ilişkilendirilmiştir, buna göre; Büyük İskender Sagalassos Şehrini almak için şehre üç, dört kez saldırmış fakat kenti bir türlü hakimiyeti altına alamamıştır. Fakat son saldırısını bugün yıkıntıları bulunan Hamamın yan tarafında bulunan(alttaki resim) tepeden yaparak kanlı çatışmalar sonucunda şehri ele geçirmiştir.

Bu tepenin adı daha sonra İskender Tepesi olarak kalmıştır. Büyük İskender’in bu seferini Annesi sürekli olarak izlemekte ve bilgi almaktadır. Büyük İskender’in Annesi bu bölgeden gelen habercilere” İskender Sagalassos’u aldı mı?” diye sorar. Onlarda “Büyük Komutanımız İskender Sagalassos’u aldı. Fakat savaş sırasında en sevdiği cesur komutanlarını kaybettiğinden ağlamaktadır” derler. Bunun üzerine annesi “Oğlum Sagalassos’u aldıysa bırakın ağlarsa ağlasın” der. Bunun üzerine İlçemizin ismi Ağlarsın-Ağlasın-Ağlasun şeklinde kaldığı söylenir.

Sagalassos, Antalya'ya 110, Isparta'ya 41 km uzaklıkta, Burdur'un Ağlasun ilçesinin 7 km kuzeydoğusunda yer alan antik bir kenttir. Antik Yunan'da Pisidya'nın başkenti olan bu şehrin çoğu yapısı kısmen de olsa ayakta kalabilmiştir. Bunların en iyi durumda olanı ise tiyatro bölümüdür.

Bulutların arasındaki şehirde girişte konutlar, aşağıda hamam, kireç ve metal fırınları, aşağı agora (çarşı), çeşme ve odeon, daha yukarıda, kuzeyedoğru ilerledikçe konutlar, sağ tarafta tiyatro, Neon kütüphanesi, Helenistikçeşme, seramik üretim merkezi, şehrin merkezinde yukarı agora, meclis binası, kilise, sol üst tarafta heroon, tapınak ve Cladius kapısı bulunmaktadır.

Sagalassos Antik Kenti'nde ortaya çıkarılan Aslan ayağı üzerine monte edilen güneş saatinin sadece gündüz vakitlerini gösterilebiliyor. Sagalassos'ta yapılan kazılarda Heron önünde bulunan güneş saati. Saat M.S. 2'nci yüzyıldan beri insanlara zamanı gösteriyor.

Sagalassos, Pisidia Bölgesi'nin Roma İmparatorluk Dönemi'nin en önemli şehridir. Şehirde bulunan yapıların büyük bir çoğunluğu Roma Dönemi'ne aittir. Sagalassos'un ilk tespiti 1706 yılında Fransız gezgin Paul Lucas tarafından yapılmıştır.

Tiyatro

“Yükselen tepenin yamacında, bugüne dek gördüğüm veya duyduğum tiyatroların en zarifi ve en güzeli yer alır…”

Bu sözler Sagalassos’u 19. yüzyılda ziyaret eden ünlü İngiliz Arkeolog Charles Fellows’a aittir. Dünyanın en yüksek rakımlı tiyatrosu olan yapı, 9.000 kişiyi ağırlayabilecek şekilde inşa edilmiştir.

Antoinler Çeşmesi

MS 161-180 yılları arasında inşa edilmiş muhteşem bir anıt olan bu çeşme, yapımında kullanılan 7 farklı renkteki taş ve suyla buluştuğunda etkileyici ışık oyunları yaratan Afyon mermeri kullanımıyla dikkat çekiyor. Roma İmparatorluğu döneminde bir prestij nişanı olarak inşa edilen çeşme; ebatları, üzerindeki nişlerde bulunan heykelleri ve şelalesiyle gerçekten görkemli bir yapı. Yakın zamanda yapılan restorasyon çalışmaları ile tıpkı 1800 yıl önceki gibi kentin yukarı agorasını güzelleştirmeye devam etmektedir.

Sagalassos Antik Kenti ve Antoninler Çeşmesi

Dünyanın en yüksek rakımlı, 9.000 kişilik tiyatrosu ve kendine has kaya mezarlarıyla bilinen, çeşmelerinin görkemiyle anılan Sagalassos Antik Kenti’nde insana ait ilk izler MÖ 10.000’e kadar uzanır. Burada bilinen en eski yerleşik düzen ise MÖ 6.500’e aittir.

En belirgin yapısı muhteşem Antoninler çeşmesidir.

Şehir, İmparator Hadrian (M.S. 2'nci yüzyıl) döneminde ekonomik siyasi ve sosyal anlamda en iyi dönemini yaşamıştır.  Sagalassos 2009 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınmıştır. Kazılarda ortaya çıkan 5.5 metre civarında boyu olabileceği tahmin edilen İmparator Marcus Aurelius ve İmparator Hadrian’a ait heykeller ile çıkarılan diğer eserler Burdur Müzesi'nde sergilenmektedir.

Hadrian Çeşmesi

Sagalassos’u Pisidia’nın başkenti ilan ederek kentin gelişmesine büyük katkıda bulunan Roma İmparatoru Hadrianus’u onurlandırmak adına yaptırılan bu çeşmenin kalıntıları da kentin görülmeye değer yapıları arasında yer alır. Günümüzde yalnızca belirli bir bölümü ayakta kalabilmiş olsa da kentin sütunlu caddesinin bitiminde yer alan iki katlı ihtişamlı çeşme, Antik Çağ’da olduğu gibi günümüzde de etkileyici bir anıttır.

Türkiye’nin en iyi korunmuş antik kentlerinden birisi olan Sagalassos Antik Kenti; dağ eteklerine, denizden 1450-1600 m yükseklik arasına kurulmuştur. İnsanların bu dik yamaçlara yerleşmesinin sebeplerinden birisi güvenlik kaygısı, bir diğeri ise suyun bolluğudur.

6. ve 7. yüzyıllarda meydana gelen üç olay, Sagalassos’un giderek zayıf düşmesine neden olur. Her iki yüzyılın başında birer deprem yaşanır. MS 541-542’de ise kenti veba salgını sarar. Bundan sonra kentte yaşam 13. yüzyıla kadar tarıma dayalı olarak devam eder. 13. yüzyıla gelindiğinde Sagalassos’ta İskender Tepesi’ndeki son kale de Selçuklular tarafından yıkılır. Bunun yerine Selçuklu Türklerinin ovadaki yerleşim yeri Ağlasun gelişir.

Sagalassos’un 13. yüzyılda terk edilmesinin ardından, kentin harabeleri 1706 yılına kadar keşfedilmeden kalır. 20. yüzyıla gelindiğinde arkeologların yalnızca belirli yönlerini incelediği kente, 1990 yılında kazı yapma ve araştırma yürütme izni verilir.

Neon Kütüphanesi, Helenistik Çeşme, Heroon ve Antoninler Çeşmesi, Aşağı ve Yukarı Agoralar, Roma Hamamı, Apollon Klarios ve Antonian Pius Tapınakları, Sütunlu Cadde, Macellum, Kent Villası ve tiyatro ayakta olan yapılardandır.

Bir Zamanlar Toroslarda: Sagalassos

Meanwhile in the Mountains: Sagalassos

YAPI KREDİ

Sagalassos City of water kitabı

Sagalassos Arkeolojisini Belgelemek İTÜ Vakfı Yayınları

T.C Kültür envanteri

#gökçensalihaünal #arthistorian #sagalassos