PRİENE VE BİAS

HATIRLAMANIN HİKAYESİ

Priene  Antik şehrinde geçireceğiniz bir gün, gözlerinize sunabileceğiniz şahane bir armağandır. Yüksek bir tepede muhteşem manzarası ile Söke Ovası ayaklarınızın altında durur ama bir zamanlar o ovanın deniz olduğunu düşünün. Athena tapınağının kollarında ama önce muhteşem zeytin ağaçlarından geçip,tapınağa sırtınızı verin işte şimdi gökyüzünün altında öyle mağrur ve sakin binlerce yıllık tarih yolculuğuna tanıklık eden  antik kentin gizemli dünyasına yolculuk yapın.

Priene şehrinde bir an bir ömre bedeldir.

Hatırlamanın, geçmişin ve geleceğin öyküsü..On iki İyon şehirlerinden biri olan güzel Priene bu senin satırların..sen yazdın ve sen anlattın...

"Tanrılardan oldukları gibi bahsedin."

"Hak etmeyen bir adamı zenginliğinden dolayı övmeyin."

"Amacınızı zorla değil, ikna ederek kazanın." / "Zorla değil, ikna ederek alın." "Gençlikten yaşlılığa yolculuk etmenin bir yolu olarak bilgeliği besleyin, çünkü o diğer sahip olunan her şeyden daha kalıcıdır."

Prieneli Bias

Yukarıdaki sözler Priene’li Bias’ın sözleridir. Bias, ünlü yedi bilgeden biridir.Antik düşünürlerden biri olan hukukçu Bias, Prienelidir. Yedi Bilgeler'in portrelerini Baalbek'teki bir 3. yüzyıl mozaiğinde görüyoruz. Nietzsche Platon Öncesi Filozoflar eserinde şöyle bahseder,

Yedi Bilge'nin kentini, adını,

özlü sözlerini kelime kelimesine söyleyeceğim.

Lindoslu Kleobulos, "En iyi şey ölçü" der.

Spartalı Khilon, "Kendini tanı" şarkısını söyler

Korinthoslu Periandros, "Öfkeni dizginle" .

Mitylene soyundan Pittakos, "Aşırıya kaçma",

Fakat kutsal Atina'dan Solon, "Yaşamın sonunu düşün"

Prieneli Bias, "Çok insan kötüdür" der.

Miletoslu Thales "Kefil olmaktan sakın" diye tekrar eder.

Platon Öncesi Filozoflar

Friedrich Nietzsche

Anadolu'nun Yedi Bilgesi, medeniyetin beşiği olan ve her bir detayında yaşamın uzun yolculuğuna dair öğütler veren,  farklı düşünceler geliştiren Anadolu'nun içinden dünyaya yayılmıştır.

Platon bu bilgeleri "Miletoslu Thales, Mytileneli Pittakos, Prieneli Bias, Atinalı Solon, Lindoslu Kleoboulos, Khenailı Myson ve Spartalı Khilon" şeklinde sıralar. (Protagoras, 343a-b). Diogenes Laertios ise Platon'un listesindeki Khenailı Myson'un yerine Periandros'u koyarak "Thales, Solon, Periandros, Kleoboulos, Kheilon, Bias ve Pittakos" şeklinde bir liste sunar. Ayrıca Skythialı Anakharsis, Khenailı Myson, Syroslu Pherekydes, Giritli Epimenides'in de bu bilgeler arasında sayıldığını belirtir.

Yedi Bilgelerden, Prieneli Bias'ın öğütlerinden alınabilecek çokça ders bulunabilir.

*İşe yavaş giriş; ama giriştiğin işin üstünde ısrarla dur!

*Hızlı konuşma: çünkü delilik işaretidir.

*Şiddet kullanarak değil, ikna ederek al!

*Gençlikten yaşlılığa kadar yolluk diye yanına bilgeliği al.

Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri

Diogenes Laertios

Sayfa 50 - YKY

Prieneli Bias, Priene şehrinde yaşam üzerine neler düşündü ve kim bilir bu şehrin  güzelliği karşısında doğan güneşin altında neler hissetti bilmiyoruz ama biliyoruz ki, Anadolu 'da doğan felsefenin, adaletin güneşi dünyaya yayıldı.

Ege Bölgesi’nin orta kısımlarında MÖ 700’lerde kurulan İyonya Birliği, siyasi işbirliği ve kültürel fikir birliğini de işaret eder. Priene, birliğin şehir devletleri arasında çok etkili olarak kabul edilmese de, rakip tanımaz bir özelliği dikkat çekicidir. Priene adaletiyle meşhurdur.

Priene’li Bias’ın Hayatı

Babasının adı Teutamos’tur. Bias zengin bir aileden gelmektedir. Onun mahkemelerde çok iyi savunma yaptığı ve çok iyi bir konuşmacı olduğu rivayet edilmektedir. Bu konudaki yeteneği “Davayı Prieneli Bias’tan daha iyi savunmak.” şeklinde bir özdeyişe konu olmuştur. Bazıları onun Priene’ye sonradan geldiğini ve aslında Thebaililerin soyundan olduğunu söylerler. Öyle anlaşılmaktadır ki Thebaililer Priene’ye göç vermişlerdir. Daha yaygın kabul onun Priene’de doğduğudur.

Dürüstlüğü ve kuvvetli adalet duygusuyla bilinen düşünür  Bias, “herkesi dinlememizi”, “temkinli olmamızı”, “onurlu davranmamızı”,  ve bunlardan çok daha önemli ve dikkat çekici olarak da “değersiz insanlara sırf zenginler diye saygı duymamamızı” öğütler. Güvenilir, adil, iyi konuşan ama hep doğruyu konuşan bir hukukçudur. Haksızlıklara karşı adil duruşuyla ün salmıştır.

Bias ın mezarında şunlar yazılıdır:

Burada, evine ve tüm İyonya'ya ün kazandıran Prieneli Bias yatıyor.

Diogenes Laërtius, i. 85

İşte adaletin güneşi Priene şehrinde dolaşırken bu bilgiler ve duygular ışığında oturuyoruz ağacın altında. Prieneyi görüp sevmeyen olmuş mudur bilmiyorum ama orada aklını bırakan vardır.

Priene Antik Kenti: Muhteşem manzarası ile bir dağ eteğinde tarihe tanıklık eden  İyonya şehri öyle güzel..

Güneşle denizin, tarihle doğanın birleştiği, yeryüzü üstünün, gökyüzünün altının en güzel yeri:Panionion (Güzelçamlı).  

Herodot

Tarihin babası olarak bilinen Herodot bu tarihi bölge için yukarıdaki sözleri sözlemiştir.

Priene, Samsun Dağı’nın güney yamacında, Söke ilçesinin 15 km güneybatısına kurulmuş önemli antik kentlerden biridir. 370 m. yükseklikte sarp bir kaya üzerine kurulması saldırılara karşı koymada avantaj sağlamıştır. Ayrıca yüksek bir yerde olması kentin farklı yönlerden de görülebilmesine imkan sağlamaktadır. Miletos gibi Ion Birliğinin bir üyesi olduğu kabul edilen Priene hakkındaki ilk bilgilere ise M.Ö. 7. yüzyıl ortalarında antik kaynaklarda rastlanmaktadır.

Kuruluşu MÖ 1000’li yıllara kadar uzanan Priene, İyonya bölgesindeki 12 önemli şehir devletinden biriydi. Antik kaynaklara göre kent, Yunanistan’daki Thebai’den gelen kolonistler tarafından kurulmuş ve adını kurucusu olarak anılan Prien isimli bir liderden almıştır. MÖ 6. yüzyılda Priene, ünlü filozof Bias’ın memleketi olarak anılır; Bias, antik dünyanın “Yedi Bilge”sinden biri olup, şehrin o dönemdeki manevi lideri olarak kabul edilir. Bu dönemde Pers İmparatorluğu’nun baskısına rağmen Priene, İyonya’daki bağımsızlık mücadelesinde aktif rol oynadı. Nitekim MÖ 499’da patlak veren İyon Ayaklanması’na on iki gemilik bir filo ile katılarak özgürlük arayışına destek verdi.

Kent, MÖ 4. yüzyılın ortalarında Miletli Hippodamos’un kendi adıyla bilinen planı esas alınarak yeniden inşa edilmiştir. Priene, Bizans döneminde piskoposluk merkezi haline gelmiştir. Menderes Nehri’nin getirdiği alüvyonlar nedeniyle denizden gittikçe uzaklaşan kent, zamanla önemini yitirmiştir. Priene’nin MS 13. yüzyılda tamamen terkedildiği bilinmektedir.

Kentin sarp bir kaya üzerine kurulması, saldırılara karşı korunmasında avantaj sağlamıştır. Priene, Antik Çağ’dan günümüze kadar en iyi korunan şehir planlama örneğidir. Bu yönüyle, Anadolu'da şehir planlamasının gelişimini anlamak ve modern planlama çalışmaları için bir model olarak oldukça önemlidir. Antik kent merkezinde dönemin ünlü mimarları tarafından inşa edilen ve şehir planına ustalıkla yerleştirilen çok sayıda anıtsal yapı bulunmaktadır.Priene Antik Kenti’nin en dikkat çekici yönlerinden biri, düzenli şehir planlaması ve iyi korunmuş mimari kalıntılarıdır. Kent, Helenistik dönemin ileri şehircilik anlayışıyla ızgara planlı olarak inşa edilmişti. Doğu-batı yönünde uzanan geniş caddeler ile onları dik kesen dar sokaklar, şehri düzgün bloklar halinde bölümlere ayırır. Bu planlama sayesinde bugün ziyaretçiler, 2300 yıl öncesinin sokaklarında yürüdüklerini hissedebilirler.

Kentin en önemli yapıları arasında Demeter Tapınağı, Athena Tapınağı, agora, Zeus Tapınağı, bouleuterion, yukarı gymnasion, aşağı gymnasion, Mısır Tanrıları Tapınağı, Büyük İskender’in evi, Bizans kilisesi ve nekropol alanı sayılabilir. Kentin bir diğer önemli yapısı olan tiyatro, MÖ 350 yılında inşa edilmiştir ve 5 bin kişilik kapasiteye sahiptir.