UYKU TANRISI-HİPNOZ

Hipnoz efsanesi

...orada oturur kara gecenin çocukları,

uyku ile ölüm, o korkunç tanrılar.

ne göklere çıkarken ne inerken,

biri dolaşır sırtına toprağın ve denizin

tatlı bir huzur götürerek insanlara.

Uykuyla Ölüm, o korkunç tanrılar.

Ne göklere çıkarken, ne inerken,

Biri dolaşır sırtına toprağın ve denizin

Tatlı bir huzur götürerek insanlara,

Ötekinin demirdendir yüreği, tunçtandır canı.

Yakaladığı insan kurtulmaz hiç elinden

Kin besler ölümsüz tanrılara bile.

 (Theog. 758 vd.)

Yunan mitolojisinde Hypnos (Grekçe: Ὕπνος, "uyku") uykunun kişileştirilmesidir.

Hypnos, Nyx ("Gece") ve Erebus'un ("Karanlık") oğludur. Kardeşi Thanatos'tur ("Ölüm"). Her iki kardeş de Ölüler Diyarında (Hades) veya Ölüler Diyarının başka bir vadisi olan Erebus'ta yaşar. Rivayete göre Hypnos, Lethe ("Unutkanlık") nehrinin geldiği ve gece ile gündüzün buluştuğu büyük bir mağarada yaşıyordu. Yatağı abanozdan yapılmış, mağaranın girişinde haşhaş ve diğer hipnotik bitkiler yetişirdi. Mağarasına ışık ve ses giremezdi. Homer'a göre, daha sonra kendine ait bir rüya adası olduğu iddia edilen Lemnos adasında yaşar. Sakin ve nazik bir tanrı olduğu söylenir, çünkü muhtaç insanlara yardım eder ve uykuları nedeniyle hayatlarının yarısına sahiptir.

Roma eşdeğeri Somnus olarak bilinir. Adı hipnoz kelimesinin kökenidir.

Uyku Tanrısı Hipnoz, Yunan mitolojisinde yorgun insanları alınlarına dokunarak veya kanatları ile yelpazeleyerek ya da üzerlerine sihirli bir toz dökerek uyutan bir varlıktır. Rüyalar Tanrısı Morpheus ise, Hipnoz'un oğludur.Sembolleri

haşhaş, Lethe, kavaktır.

Hypnos, Gece ve Erebus'un oğlu ve Thanathos Ölüm'ün ikiz kardeşiydi.

Hipnozun sadece insanları değil, tanrıları ve tüm canlıları da uyutacak gücü vardı.

İlyada'da Hera'nın onu çağırıp Zeus'un Truva Savaşı'nda Truva atları adına aracılık etmesini önlemek için derin bir uykuya dalmasını sağlamasını istemesi üzerine ondan söz edilir.

Hypnos ilk başta Zeus'un tepkisinden korktuğu için reddeder, ancak Hera, Hypnos'un uzun süredir aşık olduğu karısı olarak ona lütuflardan birini vererek onu ikna eder.

Hipnoz, zorlu bir iş gününün ardından tüm erkekler tarafından çağrıldı.

Hypnos, yakışıklı kanatlı bir genç olarak tanımlandı, elinde aynı zamanda oğlu Morpheus'un (rüyaların tanrısı ve annesi Gece) sembolü olan gelincikler taşıyordu.

Homeros ise daha değişik bir portresini çizer uyku tanrısı Hypnos’un. Hypnos’u daha çok Hera’ya yardım ederken görürüz; Hera İda dağının doruğunda Zeus’la birlikte olmaya karar verince, Lemnos adasından Hypnos’u bulur ve Zeus’u uyutsun diye diller döker, armağanlar söz verir. Bir başka zaman ise Zeus’un oğlu Herakles’e saldırabilmek için Hypnos’tan kocası Zeus’u uyutmasını ister. Hypnos genellikle Zeus’u öfkelendirmeyi  reddeder çünkü daha önce onun fırlattığı şimşeklerden biri çok yakınına kadar gelmiştir.

Vardılar canavarlar anası çok pınarlı İda’ya,

Lektos burnunda fırladılar denizden,

ayak bastılar bereketli toprağa.

Ayakları altında ormanlı doruklar titredi.

Uyku durakaldı orada,

görünmeden Zeus’un gözüne

çok yüksek bir çamın üstüne kondu,

İda’da büyüyen en ulu çamdı bu,

havada yüksele yüksele göğe varıyordu.

Uyku orada, çam dalları arasında,

bir kuş oluvermişti, dağlarda yaşayan, ince sesli,

tanrıların Khalkis, insanların Kymindis dedikleri.

(İlyada, xıv, 285 vd. )

Roma mitolojisinde Somnus olarak geçen Hypnos, elinde bir kap haşhaş suyu veya çiçeği ile tasvir edilir. Bazı tasvirlerde sedirde yatan Hypnos, çevresinde düşlerin yaratıcısı olan oğulları, Phanatasos ve Morpheus yer alır. Evin önünde haşhaş çiçekleri ve başka yatıştırıcı otlar bulunur. Hypnos ve oğulları sessizliğin hakim olduğu, tek duyulan sesin ‘Lethe’ çayının sularının şırıltısı olduğu bir diyarda oturmaktadır. Lethe çayının adı letarji-uyuşukluk, miskinlik sözcüğünün kökenini oluşturmuştur.

Hipnoz ve Tanatos Ölüler diyarı Hades te yaşar. Mağarası unutkanlık nehri Lete nin kenarında Gece ve Gündüz ün buluştuğu yerdeydi Hipnoz Haşhaş başta uyku veren otlar yetiştirirdi.

Hipnoz, Pasitea ile evlenmiştir. Pasitea  halüzinazyon ve gevşeme tanrıçasıdır.

Kaynaklar

Homeros -İlyada Azra Erhat Çevirisi

Azra Erhat -Hesiodos Eseri ve Kaynakları

Arthur Cotterell&RachelStorm – Büyük Dünya Mitoloji Ansiklopedisi

Doç. Dr. Hale Zerrin Toklu – Hypnos’un Haşhaşından Morfeus’un Morfinine

Gökçen Saliha Ünal

Arthistory Saliha Ünal