FEMİNİZMİN İLK TEMSİLCİSİ OLAN LİLİTH'İN GERÇEK HİKAYESİ

Önce bir Mezopotamyalı sonra Orta Çağ'da Sirach Alfabesi'nin (Midraş) etkisi altında "Adem'in ilk karısı" oldu. Modern medyada genellikle Lucifer'in (Hristiyandan İblis) karısı olarak tasvir edilir.

Yahudi mitolojisinden önce Lilith benzeri şeytanlar eski Sümerlerin, Asurluların ve Babillilerin kabuslarına musallat oluyorlardı. Sırasıyla lilu ve lilitu adlı erkek ve dişi şeytanlar, Sümer Gılgamış Destanında yer aldı.

Yaratılış Kitabı 1'de Tanrı hem erkeği hem de kadını aynı anda yarattığını söylüyor. "Erkek ve dişiyi yarattı." (Yaratılış 1: 27). Ancak Yaratılış Kitabı 2'de olay biraz farklı anlatılıyor ve “Tanrı, Adem'i önce yeryüzünün tozundan yarattı ve ardından Havva'yı oluşturmak için Adem'in kaburgalarından birini çıkardı.” şeklinde söyleniyor. (Yaratılış 2: 21-22).

Lilith neyi temsil ediyor?

Lilith en başından beri anaerkilliği temsil eden, pozitif kadın tanrıça figürüdür. Genel anlamda, kadınlığı, yaratıcı gücü, verimliliği, bağımsızlık ve eşitlik için mücadele etmeyi, baştan çıkarıcı güzelliği, aldatma, yasak ilişkiler ve yüksek cinsel arzu sembollerini çağrıştırır.

İbrani mitinde pagan inancından çıkmış bir karakter olan Lilith,“Tanrı, Âdem ile Havva’yı yaratmadan önce hem Âdem’i ve  kadını yaratıyor. Fakat mite göre kadını çer çöpten yaratıyor. Ve sonra onları kendi haline bırakıyor. ‘Burası cennet bahçesi, burada bu ağaca dokunmayın’ gibi yasaklar yok. Ama sonra Âdem ile Lilith’in yaşadığı cinsellik Lilith’te bir sorun teşkil etmeye başlıyor çünkü hep aynı şeyin olduğunu söylüyor. Dolayısıyla ‘Ben böyle olmasını istemiyorum." Diyerek baş kaldırıyor, Sonra Âdem de ağlayarak tanrıya gidiyor ve Lilith’in ona isyan ettiğini söylüyor. Bu esnada zaten Lilith çoktan çekip gitmiştir.

Tanrıya baş kaldıran kadın: Lilith!!!

Gittiği yerde Kızıldeniz’in cinleri ile birlikte olduğunu yazıyor ve çok sayıda çocuğu olduğu belirtiliyor..İbrani mitleri ve kötücül varlıklar dolayısıyla Lilith’ten doğmuş oluyor. Lilith terk edip gidiyor ama Tanrı üç meleğini yolluyor gelsin diye. Burada çok önemli bir şey var esasen, Tanrının üç meleğine de ‘hayır’ diyor Lilith. Bir taraf seçiyor ve bu tanrının karşısı. P Eril-dişil karşıtlığı daha o hikâyede doğmuş oluyor. Âdem ile Lilith üzerinden değil, tanrı ve Lilith üzerinden. Yani, tanrıya baş kaldıran bir dişi oluyor.

Geri dönmediği için tanrı Lilith’in doğurduğu tüm çocukları öldürüyor. Lilith de ‘Âdem’in soyundan gelecek her erkek çocuğuna musallat olacağım’ diyor. Onun için Yahudi geleneğinde çocuk hemen sünnet edilir. Lilith ona musallat olmasın diye. Sünnetsizken özellikle korunmadığı gibi bir düşünce var. Aslında bu da bir ritüeli sürdürmek için çok güzel bir emniyet aracı. O sünneti devamlı kılıyor bu düşünce.

Daha sonrasında Lilith “şeytanın eşi” muamelesi görüyor.

Rivayete göre, erkekleri doğduktan 8 gün, kızları ise 20 gün içinde öldürmeye çalışır. Bugün dünyada var olduğuna inanılan cinler Adem ile Lilith'in ve Tuval Kabil eşi Naama'ın birlikteliğinden meydana gelmiştir. Adem ile Havva'nın sınırlı hayat ile lanetlenmeden önce, cenneti terk ettiğinden ölümsüzdür. Lilith'den sonra Tanrı, ismi bilinmeyen bir başka eş daha yaratır ve Adem'de bu yaratılışı seyreder. Gördüklerinden çok etkilenir, yeni eşi kabul etmez. Üçüncü olarak, Daha sonra Âdem'i uyutur ve kaburga kemiğinden Havva'yı yaratır. Havva, Adem’in bir parçasından yaratıldığından ona tabi olur.

İbranilerin eski inanışına (mitolojosine) göre Lilith, Âdem ile aynı zamanda ve aynı anda yaratıldığından Âdem'in kendisine eşit olduğu görüşündedir. Âdem'le birlikte olmayı şiddetle reddeder. Adem ısrar ettiğinde ise büyü ile kaçar ve onu terk eder. Melekler geri getirmek için Lilith'i bulur ama kendisi Kızıldeniz ile birlikte olduğundan 100 den fazla cin çocuğu olduğunu, bu nedenle artık Adem'e sadık olamayacağını bildirir. Bu arada Tanrı Lilith’i durdurmak için üç melek gönderir. Melekler Lilith’e eğer geri dönmezse 2 günde bir çocuğunu öldüreceklerini söylerler ve geri dönmediği, Tanrıya ve Adem’e itaat etmediği her bir gün için bir çocuğunu öldürürler.

Bunun üzerine Lilith, Adem ile Havva’nın soyundan gelenlerin çocuklarını öldürmeye başlar. Rivayete göre, erkekleri doğduktan 8 gün, kızları ise 20 gün içinde öldürmeye çalışır. Bugün dünyada var olduğuna inanılan cinler Adem ile Lilith'in ve Tuval Kabil eşi Naama'ın birlikteliğinden meydana gelmiştir. Adem ile Havva'nın sınırlı hayat ile lanetlenmeden önce, cenneti terk ettiğinden ölümsüzdür. Lilith'den sonra Tanrı, ismi bilinmeyen bir başka eş daha yaratır ve Adem'de bu yaratılışı seyreder. Gördüklerinden çok etkilenir, yeni eşi kabul etmez. Üçüncü olarak, Daha sonra Âdem'i uyutur ve kaburga kemiğinden Havva'yı yaratır. Havva, Adem’in bir parçasından yaratıldığından ona tabi olur.

Hikâyenin bir başka versiyonunda ise Eyüp'e eziyet etmek için çocuklarını öldüren iblis ya da Türk mitolojisindeki lohusadaki çocukları boğarak öldüren Albız iblisi ile aynı kişidir. İnanna ile aynı kişi olduğuna da inanılır.

Günümüzde bazı Museviler arasında bir adet olarak, Lohusa kadın akşamları evde yalnız bırakılmaz, ve akşamları çamaşır ipinde çocuk bezi bırakılmaz, çünkü bunları gören Lilith'in o evde çocuk olduğunu anlamasından endişe edilir.

Lilith’in gizemli bir varlık olması onu birçok efsaneye ve mitolojiye malzeme yapmıştır. Lilith ile ilk olarak, Gılgamış Destanı’nda gecelere ve yeraltının karanlıklarına hükmeden kötü bir dişi karakter olarak karşılaşırız. Sümer, Babil ve Pers mitolojilerinde ise Lilith; vampir kadın, baykuş ve yılan olarak tasvir edilir. Ayrıca eklemek istediğim bir diğer inanışa göre; Lilith geceleri Adem ve Havva’nın soyundan gelen erkeklerin rüyasına girer. Onlara erotik rüyalar göstererek spermlerini çalar. Daha sonra bu spermleri vampir, kurtadam, şeytan ve cin gibi kötü yaratıklar doğurmak için kullanır.

Eski mitolojik hikayelere göre cennetten ayrılarak toplumsal kısıtlamaları reddeden Lilith, özgürlüğün ve kendi kaderini tayin etme hakkının güçlü bir temsilcisidir.

Görsel

John Collier (British, 1850-1934)

Lilith, 1887