MEDUSA'NIN GÖZYAŞLARI

"Zaman el verse de kutlasam saçlarını,

tel tel saysam

ve övgüler düzsem.."

Yüz Aşk Sonesi

Pablo Neruda

Medusa

Gel göğsüme yasla başını,

Gözlerin taşa çevirdi ölümlüleri.

Saçlarının her tutamı birer yılan

Medusa'nın göz yaşları, yaşlarım oldu.

Hiç haketmedin böye  bir sonu,

En sonunda olacak olan yine olacak mıydı?

Ahh Medusa..

Artık bana kalan, geride durmak ve beklemek mi dedin Medusa?

Şimdi tapınaklar koruyucusu

Ve yine de çok güzel Medusa

bekliyorsun o korkunç  başınla.

Oralarda birinin gerçekten dinleyip dinlemeyeceğini görmek için.

Gökçen Saliha Ünal

Bir güzelliğin çirkinliğe, kötülüğe dönüşmesine tanık olurken yer, mekan, her şey değişirken öyle bir an gelir ki; zaman Medusa'ya dönüşür, hatta zaman Medusa olur da zaman beni taşa çevirir.

Yerebatan Sarnıcı'nın hiç kuşkusuz herkes tarafından bilinen ve yıllar var ki, ev sahibesi olan, başı ters çevrilip yere yatırılarak adeta hükümlü yaşamını devam ettiren güzel Medusa!

Bu yazımda seni anlatacağım.

Çocukluğumun belki en ilginç anılarından birini Yerebatan Sarnıcı'nda yaşadım desem sanırım yanlış olmaz. Bir okul gezisiydi, orada ilk kez Medusa'yı görmüştüm. O kadar ilgimi çekmişti ki, ona dokunmadan kendimi alamamıştım. Etrafta konuşmalar vardı, dinlemeye başladım.

Tapınakta ziyaretçileri karşılayan bir karakter olduğu, tapınakları koruduğu hatta üstüne bir de kehanetlerden bahsediliyordu.Anlatılanlara göre, kendisini güzelliğiyle hetkese hayran bırakan bir ölümlüymüş. Athena’nın tapınağında yaşayan Medusa’ya, Athena’nın sevgilisi Denizler Tanrısı Poseidon âşık olmuş. Bir gün tapınakta ona zorla sahip olmuş. Bunu öğrenen Athena da Medusa’yı biri ifrite çevirmiş, saçlarını yılana dönüştürmüş ve gözlerine her baktığını taşa çeviren laneti yüklemiş. Bununla da kalmayıp Medusa'yı Zeus’un oğluna öldürtmüş. Zeus’un oğlu, Medusa’nın kafasını kılıçla kestiğinde, Poseidon'la birlikte olduğu gece hamile kalan Medusa'nın cansız bedeninden ikizleri Chrysaor ve beyaz at Pegasus yükselmiş.

Bu hikayeyi çocukluğumda ezberlemiştim ilkokul ikinci sınıfa gidiyordum ve böylece mitojiyle tanıışmıştım.

Nasıl  bir hikayeydi inanılmaz ilgimi çekmişti.

Öğretmenime bu hikayenin resimli bir kitabı var mı? diye sormuştum.İşte tarih benim için orda başlamıştı..

Baktığını taşa çeviren özelliği nedeniyle, antik dönemde büyük yapıları ve özel yerleri kötülüklerden korumak için Medusa'nın kabartma ve resimleri kullanılırmış. Apollon Tapınağı'nda da Medusa'nın heykeline yer verilmek istenmiş ancak tapınak gibi bu heykel de bitirilmemiş.

Yunan mitolojisi, Medusa'yı en şanssız karakter olarak tanımlar. Lanetli, yılan saçlı, ölümcül ve insanları taşa çeviren Medusa yaygın olarak bilinen bir mitolojik karakterdir. Belki de tanınmasının en önemli nedeni taşıdığı ve ürpertiye neden olan özellikleridir.

Athena'nın lanetine kadar Medusa endamı ve güzelliği ile göz kamaştıran bir karakterdi. Athena onu lanetledi ve bu etkileyici güzelliğinin bedelini ödemesini istedi. Antik çağlardan kalma hemen hemen her yerde Medusa'nın başı kullanılan bir figürdür.

Mitolojik karakterlerden Phorkus ve Keto'nun üç kızı olur. Kızlardan ikisinin ismi Euryale ve Sthenno'dur. Diğeri ise, Medusa'dır. Euryale ile Sthenno ölümsüz fakat Medusa ise ölümüdür.

Güzelliği ile bilinen Medusa, hem kardeşleri hem de bütün kadınlar tarafından kıskanılan bir ihtişama sahiptir. Bu güzelliğini tanrılara adayan Medusa, başlangıçta Athena için önemsizdir. Fakat Athena'nın eşi Poseidon için durum hiç de öyle değildir. Karısının tapınağında bulunan ve güzelliği ile ün yapmış Medusa'ya o da aşık olur. Fakat Medusa ölümlüdür ve bir ölümlüye aşık olmak için bedel ödemekten korkar. Her ne kadar aşkını gizlemeye çalışsa da bu uzun sürmez. Athena'nın tapınağında Medusa'ya sahip olur. Medusa tecavüze uğradıktan sonra da tapınakta kalmaya devam eder. Ta ki Athena bu olayı öğrenene kadar. Athena  kıskançlık krizine girer ve Medusa'yı cezalandırır.

Athena, Medusa için en kötü cezanın ondan güzelliğini almak olacağını düşünür. Medusa'yı ve iki kız kardeşini Gorgon'a çevirir. Gorgon, mitolojinin en korkunç dişi canavarıdır. Korkunç bir yüz, kanatları ve yılan saçı ile Medusa artık mitolojinin en çirkin ve lanetli kızıdır. Kimse Medusa'nın yüzüne bile bakmak istemez. Bunun sebebi sadece onun çirkinliği değil aynı zamanda ona bakmaya çalışanların taşlaştığı inancıdır. Medusa'nın cezası bu kadarla de kalmaz üstelik Poseidon'dan gebe kalmıştır. Athena, Zeus ve Perseus ile iş birliği yaparak Medusa'yı öldürmeye karar verir. Perseus, Hesperid olarak bilinen akşam perileri ülkesine gitmek için görevlendirilir. Fakat buraya gidebilmek için Perseus'un gri cadıları bulması gerekir. Efsaneye göre üç gri cadı tek bir gözü ortak kullanır.

Perseus plan yapar ve üç gri cadıya ait o tek gözü çalar.  Bu gözü koz olarak kullanır ve Hesperidlerin yerini öğrenir. Tanrıça Hera'ya ait Hesperitlerin ülkesine gelir. Kibisis olarak adlandırılan sırt çantasını akşam perilerinden alır. Medusa'nın kafasını kibisisin içine koyması gerekmektedir. Perseus, tanrılar tarafından koruma altına alınır.

Medusa'nın dinlendiği mağaraya gelir ve kılıcı ile ona bakmadan başını keser. Medusa'nın başı gövdesinden ayrılır. Gövdesi dev Khrysaor olan Pegasus'a dönüşür. Daha sonra ise Perseus’un peşine düşer. Görünmezlik miğferinin de yardımıyla Medusa’nın başı Athena’ya ulaştırılır. Athena Medusa’nın başı ile kalkanına koruyucu güç yapar. Atina’da yaşanan bu efsanenin felsefe çağını başlattığı ifade edilir.

Fakat Athena'nın Medusa'ya duyduğu kin ve öfke bir türlü dinmez. Hem Medusa'ya hem de kardeşlerine ceza vermekle kalmayıp onu öldürmek için girişimde bulunmuştur. Olayın yaşandığı zamana kadar güzelliği ile dillerden düşmeyen Medusa artık yüzüne bakılmayacak bir hale gelmiştir. Hem korkunç hem kötü hem de son derece çirkindir. Saçları yılana çevrilmiş, dişleri sivrileşmiş ve gözleri insanlarda korku yaratan bir hal almıştır.

Bütün bunlara rağmen Athena içine su serpecek bir öc alamamıştır. Öldürülmesi için de tanrılarla işbirliği yaparak Medusa'dan sonsuza dek kurtulmak ister. Bununla da yetinmeyip ibretlik bir ceza düşünür ve Medusa'ya bakan herkesin taşlaşması için büyü yapar. Güzelliğinin bedelini ağır cezalarla ödeyen Medusa, Athena'nın gazabından kurtulamaz.

Medusa'nın bu ibretlik efsanesi toplumlarda yaşanan cinsiyet sorunlarına karşı bir başkaldırı olarak kabul görüyor. Bazı özgürlüklerin solduğu ve kadınların kendi hakkında farkındalıkları gördüğü yeni bir felsefe çağı yaşanıyor adeta. Başlangıçta anneliği yansıtan yılan simgesi daha sonra Yahudilik dini ile birlikte iffetsizlik ve şeytanilik kavramlarını yansıtır hale gelir.

Medusa efsanesi ile birlikte bu algı tamamen değişti. Medusa'nın yılan motifinde olan saçları erkek egemen bir zihniyeti simgelemiştir. Eşit hak arayan ve cinsel mağduriyetlerinin hesabını soran kadınların bu algıya tepkisi büyüktür. Caravaggio Medusa yansımasını Perseus’un Athena’dan aldığı güçlendirilmiş kalkanın üstüne resmeder.

Medusa olarak anlatılan karakter kendisidir. Kendini öldürülen bir karakter olarak sunan Caravaggio da ölümden payını almıştır. Medusa figürünün başında yer alan yılanlar hareketlidir. Bu hareketli yılanlar Medusa figürünü terk etmezler. Yaşamın ölümden kaçamadığını simgeleyen bu durum Rubbens'in de kendini Medusa gibi görüp yaşanan bu kötü olaya anlam kazandırmasıyla desteklenmiştir.

En eski kayıt olan Hesiod'un Theogony'de Medusa'nın bu acıklı efsanesi ile ilgili bilgiler bulunuyor. Medusa'nın gerçek hikayesine göre yine Antik Çağ'da yaşayan üç kız kardeşten birinin ölümcül olduğu belirtiliyor. Hesoid'a göre Medusa'nın ölümü Perseus'un ellerinden oluyor. Bu kayıtlarda Medusa hakkında daha başka bir bilgiye rastlanmıyor.

Perseus'un Medusa'yı öldürmesi ile ilgili bilgilere Ovid'in Metamorphoses eserinde de yer veriliyor. Esere göre Medusa hiç evlenmemiş yine çok güzel bir genç kız. Athena'nın tapınağında, Poseidon Medusa'ya zarar verir. Kocasının Medusa'yı arzulamasını hazmedemeyen Athena, Medusa'yı cezalandırır. Saçlarını yılana çevirir. Medusa'nın yılan şeklindeki saçları ona bakanları taşa dönüştürür.

Bakanı taşa dönüştüren Medusa figürünün bu enerjiyi Gorgonlar'dan aldığı da bilinen bir gerçektir.

Perseus, Medusa'nın kafasını getirmekle görevlendirildiği gerçektir. Fakat bu aslında ona kurulmuş bir tuzaktır. Porceus'un annesi Danae'ye aşık olan Polydectes, ona tuzak hazırlar. Danae ile sorunsuz bir yaşam isteyen Polydectes ile Perseus'un arası pek iyi değildir. Polydectes, Perseus'tan kurtulmak için bu tuzağı planlar.

Ona göre Perses’un bu görevden sağ olarak dönemeyecektir. Fakat Perseus'un diğer tanrılardan yardım alması tuzağı bozar. Perseus, görevi başarıyla tamamlamak için Hermes’den kanatlı sandalet, Hephaestus'dan kılıç, Hades’den görünmezlik başlığı ve Tanrıça Athena’dan yansıtan kalkan almıştır. Bu yardımlarla Medusayı aramaya başlar. Onu mağarada uyurken bulur ve kafasını koparır.

Athena'nın verdiği cezayla Gorgon'a dönüşen ve bu isimle adlandırılan Medusa'nın başı gövdesinden ayrılınca gövdesi değişim geçirir. O artık Pegasus yani kanatlı bir attır. Theogony’de Hesiod Chrysaos’un lanetli Medusa’nın boynundan çıktığı biliniyor. Perseus bu olaydan sonra da birkaç olay yaşar ve Seriphus’a döner.

Perseus ile Medusa'nın çatışmasında efsaneyi destekleyen bazı olaylar anlatılıyor. Örneğin başı kesildikten sonra akan kanların zehirli yılanlara dönüştüğü kaydedilmiştir. Atlas Dağları'nın oluşması da bu mitolojik efsaneye dayanıyor. Perseus, Medusa'nın kafasını aldıktan sonra dinlenmek için Atlas'tan yer ister. Fakat Atlas ona yardım etmez.

Perseus da Medusa'nın başını kullanarak onu taşa çevirir. Atlas bir dağa dönüşür ve bu gizemini korur. Medusa'nın başı Kepheus'un kızı Anromeda'yı da kurban edilmekten kurtarır. Medusa'nın başına bakarak taşlaşan Andromeda kurtulur ve Perseus yola devam eder. Bu arada Perseus'un dönme ihtimalini asla düşünmeyen Polydektes, Danae'yi rahat bırakmaz. Fakat Danae bir tapınakta gizlenip oğlu Perseus'u bekler.

Perseus, Medusa’nın başı ile kral Polydektes'in karşısına gelir. Polydektes, olanlara inanmaz. Perseus, bunun sonucunda Medusa’nın başını çantadan çıkarır ve kral Polydektes'e doğru tutar. Bakanı taşa çeviren Medusa'nın başı kralın da taş kesilmesine neden olmuştur.

İtalyan sanatçı Luciano Garbati, 2008 yılında bir heykel yaptı ve bu efsanenin gerçek yüzünü ortaya çıkaran yeni bir bakış açısı ortaya çıkardı.

Garbati, Cellini'ye ait olan 'Medusa'nın Başı ile Perseus' heykelini yeniden canlandırarak hikayeyi tersine çevirdi. Bu durumun sonucunda ise ortaya 'Medusa, Perseus'un Başı ile' heykeli çıktı. Bu sanat eserinin altında yatan duygu ise empatiydi. Bu empati; güzel olduğu için herkes tarafından kıskanılan, tecavüz edilen ve tanrılar tarafından acı çektirilip öldürülen bir kadına duyuluyordu...

Heykel New York Ceza Mahkemesi önünde adalet simgesi olarak sergilenmekte ve  bu durum oldukça ironik. Adaletsizliğin ve haksızlığın belki de en büyüğüne uğrayan bu kadının heykelinin bir ceza mahkemesinin önünde sergileniyor olması adalete olan güvenin kaybolmaması gerektiğine yapılan bir atıf olduğu düşünülüyor.

Gökçen Saliha Ünal

#medusa